HKøg¦ eÞËPÄwk oixÄMZ flB owflø lwËhk eÔgêmZê„ Awk lqø jxb xdxbêÄ awËK, ZwpËl owflø AwoËZI gwcø„ AwkwigwM ¢ßyrw ovN MËr IVwk xeQËd Ìo KawB glw jwt„ GlwKwk xKQÖ DâQòl-D¥wi ÌQËl erwËlLwk ewmwewxm Agok oit eÞwtB GKx¢Z pËZw„ xgËKl pËlB dUkËWi KËlR iwËV ÌiËZ DVZ f×Ugl ÌLlwt„ Ìgm AwdËëbB KwUxQl ZwËbk AgoËk Awœw Awk xgËKËl f×Ugl ÌLËl„ xKìç GËZw Awdëb-DâQòwËok ekI xKQÖ GKUw mÔdøZw Zwkw AdÖhg KkxQl„ oiËtk owËa mÔdøZwk Delx³ ZygÛ pËt DVxQl ¢ßËiB„ GB ÂdøZw bÔk KkËZB GK oit ovMxVZ pItwk ÌPÄw Ggv GKxU ovMVd gw Kõwg MVËdk eÞËPÄw„ Kõwg MVd KkËZ pËl eÞËtwRd GKxU dwi„ dwixU pItw PwB Awgwk oÖëbk; jawaê„ dUkËWi KËlR iwËVk ÌLlwk owaykw ogwB xQl ÌjËpZ× AwkwigwM GlwKwk„ ZwB AËdK hwgdw-xPìæwk ek GlwKwk dwËiB dwËik ÌmËn Kõwg m²xU ÌjwM KËk dwi kwLw pt ‘AwkwigwM ¢ßyrw ovN’„ ÌoUw 1958 owËlk Kaw„ GB Kõwg MVËd ÌdZÚZò Ìbd Ìiwþæfw Rwiwd Ìggy„ KõwËgk eÞxZÅwZw owcwkY oóewbKI xQËld xZxd„ Kõwg MVËd Ìiwþæfw Rwiwd Ìggy oway xpËoËg ÌeËtxQËld pwowd, iëUÖ, pwRy KwËoi eÞiÖLËK„ eÞxZÅwZw ohwexZ xQËld Awiwd AwpËib ÌP#cÖky„ ovNg¦ eÞËPÄwËK ovMVËd kÕe Ìbtwk ek DËbøwiy ÌQËlËbk owiËd ZLd AËdK oioøw GËo ÌbLw xbl„ KõwËgk Rdø Nk, UwKw Ggv AwËkw AËdK xKQÖ„ ZËg iÔl oioøwxU xQl Kõwg NËkk„ xKìç GxMËt jwItwk AxheÞwËt bÙs AwZôeÞZøty eÞwËYwâQòl Gog ZkØYËbk owiËd ZLd ÌKwËdw gwcwB gwcw gËl iËd ptxd„ og oioøwB Zwkw oiwcwd KËkËQ AwìæxkKZwk owËa„ Kõwg Nk dw awKwt oioøw Zwkw oiwcwd KËkËQ GK GKxbd GKRËdk gwowt gËo KwR KËk„ Agmø KwRxU Ìgxm pËZw Ìiwþæfw Rwiwd Ìggyk gwowt„ gwowt gËo xPìæw-hwgdwk fol xpËoËg eÞxZÅwk gQkB (1958 owl) ZÚZyt xghwM f×Ugl lyËM dwi GxëUÛ KËk AwkwigwM ¢ßyrw ovN„ GËZ ogwk iwËS Duowp ÌgËr jwt AËdK„ GlwKwk AwËkw AËdËKB ¢ßim oóeÙ£ß pËZ awËKd KõwËgk owËa „ GxMËt PlËZ awËK AwkwigwM KõwËgk jw¢w„ GK bmK jwjwgËkk iZ GËKKRËdk gwowt KõwËgk Kwjê¢ßi Plwk ek AwkwigwM ¢ßyrw ovN xdRþñ RwtMw LÖËR ewt 1969 owËl„ dUkËWi KËlËRk xeQËdB Zwkw MËr ÌZwËl xdRþñ KõwgNk„ xdRþñ Kõwg Nk þÿwed KkËZ ÌeËk ogwk iwËS GKUw AdøkKi AwdËëbk ÌRwtwk gËt jwt„ Ìo gQkB Kõwg x§Zyt xghwËM IËV„ Zwkek ÌaËK AwkwigwM KõwgËK Awk xeQËd xfËk ZwKwËZ ptxd„ ÂcÖB GxMËt jwItwk ewlw„ 1980 owËl RwZyt ¢ßyrw exknb AwDUwk ÌýUxWtwi ÌaËK Kõwg†ËlwËK oxkËt ixZxSËl þÿwdwìæk KËk„ ZLd ÌaËK RwtMwxU exkxPxZ ÌeËlw ixZxSl Kõwgewrw xpËoËg„ Ìo oit AwkwigwM KõwgI jÖ£ß pËlw ÌoLwËd„ dkËWi KËlËRk xeQËdk Kõwg NkxUI kËt ÌMËlw KõwËgk xdRþñ oóex£ xpËoËg„ Zwk AwËMk gQkB AwkwigwM Kõwg eÞai xghwM lyËM ÌLlwk ÌjwMøZw ARêd KËk„ xeÞxitwk xghwM lyM ÂkØ pItwk ek ÌaËK AwkwigwM Kõwg eÞxZ gQkB ÌLËl AwoËQ„ jxbI xeÞxitwk lyM PwlÖ pItwk AwËM eÞai xghwM xKvgw eËk xeÞxitwk lyËM AwkwigwM Kõwg Pøwxóetd pËZ ewËkxd„ ZËg mynêþÿwdyt xZd Kõwg Awgwpdy, ÌiwpwËiWwd I iÖx£ßËjw¦wk ekB AwkwigwM xdËRËbk Agþÿwd KËk Ìdt„ PZ×aê xKvgw eéi þÿwËdk gwBËk Zwkw KLËdw jwtxd„ f×UgËl AwkwigwM KõwËgk Ìokw owflø ÌfWwËkmd Kwe U×dêwËiËëU 1997 I 2001 owËl bÖgwk fwBdwËl ÌLËl kwdwoêAwe pItw„ þÿwdythwËg AwkwigwM Kõwg GLd ejêìæ Ìokw þñyKÚxZ dw ÌeËlI ÌbËmk gwBËk eÞai ÌKwËdw AwìæRêwxZK U×dêwËiËëU glwk iZ KÚxZZò ZwËbkB„ 1981 owËl ÌdewËl AdÖxÅZ ‘Awdfw Kwe’ U×dêwËiËëU Zwkw kwdwoêAwe pItwk KÚxZZò ARêd KËk„ ÌbËmk gwBËk ZwËbk UÛxf RËtk KÚxZZò AwËQ xZdxU„ 1995 I 2001 owËl xoxKi Mhdêko Kwe Ggv 2001 owËl hÖUwËd ÌeÞxoËWëU ÌMwÀKwËe Pøwxóetd pt AwkwigwM ¢ßyrw ovN„

AwkwigwM Kõwg AËdK Ìbm Ìokw ÌLËlwtwr oÙxÄ KËkËQ„ ZËg AZyËZk Z×ldwt gZêiwËdB ZwËbk owflø Ìgxm„ RwZyt bËlk AxcdwtK AwlfwRop ftowl, xUU×, Awkiwd, AwËel, Wd AwkwigwËMk pËtB ÌLËlwtwry Rygd ÂkØ KËkxQËld„ G ZwxlKwt AwËkw dwi AwoËg G oiËtk ÌmwËtg, xgRd, Awxof, eÞbye, xgbÖøu, Z×nwk, kx…k iZ eÞxZxÅZ ÌLËlwtwr„ AZyËZ G KõwËgk pËt Gixd KËk ÌLËl dwiWwK ARêd KËkËQd iwxdK, AwpËib, owlwpDx¥d (KwRy owlwpDx¥d dt)„

AwkwigwM Kõwg ÂkØËZ ÌKgl f×Ugl ÌKxëbÛK KiêKw« PwlwËlI cyËk cyËk Zwkw Adøwdø ÌLlwtI xdËRËbk oóeÙ£ß KkËQ„ pøw«gl lyËM Zwkw xdtxiZ AvmMÞpY KËk AwoËQ„ eÖkØn xghwËM  ÌZid owflø dw ÌeËlI ixplw xghwËM Zwkw ek ek xZdgwk (2000, 2001 I 2002) xmËkwew xRËZ pøwUxUÛK Pøwxóetd pgwk ÌM#kg ARêd KËkËQ„  GKgwk Zwkw AwdwoêAweI pËtËQ„ AwMwiyËZ x¢ßËKU, pxK lyËMI ZwËbk AvmMÞpËYk exkKùedw AwËQ„ KõwgxUËK gÉZl hgd KkwkI exkKùedw AwËQ„ ZËg Zw xdhêk KkËQ KõwËgk AwxaêK Agþÿwk Iek„ KwkY KõwËgk xdxbêÄ AwËtk ÌKwËdw Duo ÌdB„ oboøËbk P^wbw, ÌWwËdmd I GlwKwgwoyk opËjwxMZwB KõwËgk eÞcwd hkow„ AwkwigwM Kõwg MVËd ÂkØËZ Ìjid iÖLø hÔxiKw ewld KËkxQËld Ìiwþæfw Rwiwd Ìggy„ ÌZixd KõwgxU AwRËKk ejêwËt xdËt Awowk xeQËd eÞcwd hÔxiKw ewld KËkËQd KõwËgk owËgK ohwexZ Go G oÖlZwd Gixe (gZêiwËd gwf×Ëfk ohwexZ)„ xZxd GKwcwËk KõwgxUk 13 gQk ohwexZk bwxtZò ewld KËk Zwk mÛi I Ìicw xbËt KõwgxUËK GKxU ejêwËt xdËt jwd„ ekgZyêËZ xZxd oitwhwËg ohwexZ eb ÌQËr xbËlI gZêiwËd xZxd KõwËgk eÞcwd eÙÅËewnK„ GQwrw 1998-’99 owËl xZxd KõwËgk Mhxdêv gxWk ÌPtwkiøwËdk bwxtZòI ewld KËkËQd„