x¢ßËKU GLd gwvlwËbËmk GK d¹k ÌLlw„ xKìç xKQÖxbd AwËMI Ìo Agþÿw xQl dw„ HxZpøMZhwËg f×UglB xQl G AéËlk eÞcwd ÌLlw„ þñwcydZwk eÔËgê exúPi ewxKþæwxdkw ogxKQÖk iËZw x¢ßËKËUI PwxlËtËQ GKâQ¢ AwxceZø„ Pxgµm gQËk iw¢ GKRd gwOwxl ewxKþæwd RwZyt bËlk §wbm ÌLËlwtwr pgwk oÖËjwM ÌeËtxQl„ Ìo oit ZuKwlyd eÔgê ewxKþæwËdk x¢ßËKUwËiwbykw XwKw ÌýUxWtwËi ÌUýU iøwP ÌbËLËQ xVKB; xKìç þñRwZyt ÌKwd ÌLËlwtwrËK ÌbËLxd IËtoxl pËlk gl ÌiwKwËglw KkËZ; ÌbËLxd ÌKwd gwOwxl ÌgwlwkËK Ìkwpwd KwdpwBËtk DË¥Ëmø gl KkËZ„

XwKw ÌýUxWtwËik ogÖR eÞwìæk iÖLxkZ pËtËQ gÉ ÌUýU x¢ßËKUwËkk ebPwkYwt„ ZwkekI G AéËlk x¢ßËKUËeÞiyËbk pÕbt ZÚnäwZêB kËt xMËtxQl„ xdËRk iwËV ÌbLËZ pËtËQ xhd ÌbmyËbk ÑdeÖdø„ xKìç gZêiwËd Ìo Agþÿwk oóeÔYê exkgZêd NËUËQ„ GLd gwvlwËbËmk iwxUËZ ÌUÄ iøwP pËl Gk GKxU bl gwvlwËbm„ bÖ’xU xgËbmy bËlk ÌLËlwtwrËbk gøwxUv-Ëgwxlv-xfxÀvB dt, GËbËmk iwmkwxf-i™ÖkØl, pwxggÖl-AwxidÖlËbk ÑdeÖËdøI D˧xlZ pItwk xbd GËoËQ„

iw¢ 14xU Ì:ýU ÌLlÖËr ÌbËmk GKxU GLd gwvlwËbm„ x¢m gQËkk gøgcwËd gwvlwËbËmk x¢ßËKËUk G owfløËK LwU KËk ÌbLwk ÌKwËdw Dewt ÌdB„ ZËg G ejêwËt AwoËZ Ki KwVLr ÌewrwËZ ptxd AwiwËbk x¢ßËKUËK„ þñwcydZwk eÔËgê gwvlwËbm xQl ÌUýU Ìeöxtv GKxU ÌbËmk GKxU Avm„ Ñgniø awKwk ekI x¢ßËKËUk ÌUýU ÌLlÖËr GKxU ÌbËmk owvMVxYK Kwjê¢ßËik ÌQwtw ewItw ÌMËQ„ 1972 owËl BDoÖf Awly I ÌiwRwffk ÌpwËod LwdËK jaw¢ßËi ohwexZ I owcwkY oóewbK KËk gwvlwËbmy x¢ßËKU KËëUÛwl ÌgwWê MxVZ pt„ þñwcydZwk ek AwìæRêwxZK x¢ßËKU Gk owËa AËdKUw ovmÛgpyd pËt eËr gwvlwËbm„ Ìgm K’gQk GhwËg KwUwk ek GKRd g¬×k ÌbLw ewt gwvlwËbm„ G oit gwvlwËbm ofËk AwËod kxgd iwklwk dwiK GK xgÛxUm owvgwxbK„ ewxKþæwd AwiËl xZxd GLwËd XwKw GËoËQd ÌUýU iøwP Khwk KkËZ„ ZLd ÌbËLËQd GLwËdI x¢ßËKËUk Ì¢ßR AwËQ„ x¢ßËKËUk eÞxZ iwdÖËnk hwËlwgwow AwËQ„ þñwcydZwk ek xZxd XwKw GËo ÌbLËld, x¢ßËKU GLwËd eÞwt AZyZ pËt jwItw GKxU m²„ Ìj ÌbmxU GK oit GKxU ÌUýU ÌLlÖËr ÌbËmk Avm xQl Ìo ÌbËm x¢ßËKËUk G Ñbdøbmw AZøìæ eyrw xbl kxgd iwklwkËK„ Zwk HKwxìæK eÞËPÄwk fËlB eÞai Gixoxo bl gwvlwËbËm ÌLlËZ AwËo„ xgËbmy bËlk XwKw AwMiËdk G cwkw Gkek ÌaËK Awk ÌaËi awËKxd„ Ìo gQkB Aaêwu 1976 owËl gwvlwËbm AwBxoxok opËjwMy oboøeb lwh KËk„ Gkek GËK GËK xgxhdí bl AwoËZ awËK GËbËm eÞyxZ iøwP ÌLlwk Rdø„ gwvlwËbm x¢ßËKU blI xgËbm ofk ÂkØ KËk„

1979 owl ÌaËK gwvlwËbm xdtxiZ AwBxoxo UÛxfËZ Avm xdËZ awËK„ eÞxZËgmy xZd ÌUýU bl hwkZ, ewxKþæwd I mÛylvKwk ÌUýU ÌLËlwtwrkwI xdtxiZ xgkxZËZ XwKwk iwËV Awow ÂkØ KËk eÞyxZ gw eÞbmêdy iøwËP Avm xdËZ„ xKìç GËZwxKQÖk ekI f×UglËK xWxOËt ÌbËmk eÞcwd ÌLlw pËZ oqi ptxd x¢ßËKU„

1988 owËl ogêeÞai þñwcyd gwvlwËbm okMki pËt IËV ÌUýU bl†Ëlwk ebPwkYwt„ ZÙZyt Gxmtw Kwe x¢ßËKËU Ìogwk hwkZ, ewxKþæwd I mÛylvKwk owËa gwvlwËbmI Avm Ìdt„ eËkk gQk RÖxdtk Gxmtw KweI AdÖxÅZ pt XwKwk iwËV„ ZgÖI Ìjd xleÖ, AwZwpwk Awly, dwdíÖËbk ÌaËK Kwtowk pwxib, Awolwi, Rdykw Ìgxm RdxeÞt xQl ¢ßyrwËiwbyËbk KwËQ„ ZËg GUw xVK, RdxeÞtZwk xbK xbËt f×Ugl I x¢ßËKËUk ewaêKø ZLd Ìgm KËi AwËo„

Gk KËtK gQk ekB GK ÑgeöxgK exkgZêËdk oÔPdw pt 1992 owËl„ Ìogwk xgmðKwËek eÞxZxU ÌLlw okwoxk ÌbLwk oÖËjwM ewt GËbËmk bmêKkw„ ¢ßyrwËiwbyËbk bwkØdhwËg dwrw Ìbt xgmðKwe„ ewmwewxm AwËkKxU NUdw gwvlwËbËmk x¢ßËKU dZ×d byMËìæ eÞËgËmk DËóiwPd KËk Ìbt„ xR¹wgÖËtËK AwìæRêwxZK x¢ßËKU KwDxëol (AwBxoxo) eÔdê oboøeb gw ÌUýU ýUøwUwo xbËt Ìbt„ Ggv xo¦wìæ pt ekgZêy xgmðKwËe AwBxoxo UÛxfk mynê xZd bl ÌLlwk oÖËjwM ewËg xgmðKwe„ AwËM ÌLlZ ÌKgl Pøwxóetd bl„ xZdgwËkk AwBxoxo UÛxf Pøwxóetd xR¹wgÖËtk KwËQ bÖ’gwk Ìoxi fwBdwËl ÌpËkËQ gwvlwËbm„ oÖZkwv xR¹wgÖËtk AgZêiwËd gwvlwËbm ÌfhwxkU bl AwBxoxo UÛxf x¢ßËKËU„ ÌbËmk x¢ßËKUËeÞiykw þñeí ÌbLËZ awËK xgmðKwe x¢ßËKU ÌLlwk„ ÌKwd xWxoxeöËd xgmðKwe ÌLlwk oºwgdw GB eÞai„ ZwB Ìbmgwoyk iËcø bwkØY owrw eËr jwt„ gwvlwËbËm x¢ßËKU Gk RdxeÞtZw DcµêiÖxL pËt IËV„

1994 owËl ÌKxdtwËZ AdÖxÅZ pt AwBxoxo UÛxf„ gwvlwËbm Avm Ìdt UÛxf RËt pU ÌfhwxkU xpËoËg„ xKìç þñeí eÖkY pt dw gwvlwËbËmk„ ogËPËt †kØZòeÔYê iøwËP Aùe gøgcwËd ÌKxdtwk KwËQ ÌpËk pÕbt ÌhËŠ Ìbt Ìbmgwoyk„ 1996 owËlk xgmðKwËe ÌLlw pt dw gwvlwËbËmk„ Awgwk AËeqw xZd gQËkk Rdø„ 1997 owËl AwKkwi LwËdk ÌdZÚËZò jLd gwvlwËbm x¢ßËKU bl AwBxoxo UÛxfËZ Avm xdËZ iwlËtxmtw kIdw pt ZLd ZwËbk owËa xQl bÖxU eÞcwd Aþè„ eÞaiZ: GËbËmk ÌKwxU ¢ßyrwËiwbyk Aìæ:þÿl ÌaËK ÌgxkËt Awow eÞwaêdw„ x§ZytZ: MWêd xMÞxdËRk iËZw GKRd DP×iwËdk xdÅwgwd ÌKwP„ ÌLËlwtwrËbk bwkØdhwËg AdÖeÞwYyZ KËkd MÞyxdR„ MÞØe iøwËP AxgmðwoøhwËg AxcdwtK AwKkwi Lwd pløwË«k pwËZk iÖËVw ÌaËK Rt xQxdËt AwËdd„ Gkek ÆUløw«ËK opËRB ÌoxifwBdwËl pwxkËt þñËeík xgmðKwËe ÌLlwk Qwre¢ ewt„ owkw ÌbËm gwchwŠw AwdËëb ÌhËo jwt„ bliZ xdxgêËmËn ogwB pwËZ pwZ cËk DlöwËo ÌiËZ IËV„

ÂcÖ xgmðKwËe ÌKwtwxlfwB KËk id hËkxd AwKkwi gwxpdyk„ ZygÛ eÞxZ§xë§ZweÔYê fwBdwËl Zwkw pwxkËt Ìbt xPkeÞxZ§ë§y ÌKxdtwËK„ AwBxoxo Pøwxóetd xpËoËgB Zwkw Avm Ìdt BvløwË« AdÖxÅZ xgmðKwËe„ GkeËkk BxZpwo ogwk Rwdw„ Bvløw« xgmðKwËe eÞxZËjwxMZwk kwdwoêAwe ewxKþæwdËK pwxkËt gwvlwËbËmk x¢ßËKUwkkw Depwk Ìbt eÞxZËjwxMZwk ogËPËt gr PiK„ gøwo! KwR jw pgwk pËt jwt„ iwËVk owfËløk owËa jÖ£ß pt ofl x¢ßËKU KÓUdyxZk Ggv dZ×d mZw²yk ÂkØËZB gwvlwËbËm lwl-ogÖR eZwKw x¢ßËKËUk GxlU ÌmÛYy Aaêwu ÌUýU bloiÔËpk bmi oboø xpËoËg xdËRk þÿwd KËk Ìdt„ x¢ßËKU KÓUdyxZk G owfËlø bÖ’Rd gøx£ßk Agbwd xQl AdþñyKwjê„ Gk GKRd pËld gwvlwËbm x¢ßËKU ÌgwËWêk owËgK ohwexZ owËgk ÌpwËod ÌP#cÖky I gZêiwËd Gxmtwd x¢ßËKU KwDxëol (Gxoxo) Gk eÞcwd xdgêwpy Ñotb Awmkwf×l pK„

2000 owËlk 10 dËh¹k XwKwt gwvlwËbm ÌLËl HxZpwxoK AxhËnK ÌUýU„ hwkËZk xgeËq gwvlwËbm bwkØd ÑdeÖdø ÌbxLËt x¢ßËKU xgËmðk eÞmvow Awbwt KËk Ìdt„ eÞai BxdvËo gwvlwËbm 400 kwd KËk„ AwxidÖl Bolwi gÖlgÖl KËkd 145„ BxZpwËok Avm pËt jwd AwxidÖl ÌbËmk AxhËnK ÌUËýU Ìoé×ky KËk„ pwxggÖl gwmwk oÖid KËkd gwvlwËbËmk eËq eÞai pwf Ìoé×ky„ ÌUýU ÌpËk jwt gwvlwËbm 8 DBËKËU„ ZËg Awmwgwby pItwk iZ oºwgdw RwMwt Zwkw„ xKìç GB oºwgdw gwvlwËbm gwþæËg exkdZ KkËZ ewËkxd„ GËKk ek ÌmwPdyt pwk gwvlwËbËmk ÌUýU ýUøwUwoËKB KËk Z×ËlËQ eÞËmík oóiÖLyd„ ZËg Gk iwËSI gwvlwËbm xKQÖ gøwx£ßMZ ÑdeÖËdø AwËlw QxrËtËQ„ AxhËnK ÌUËýU AwxidÖl Ìoé×ky KËkËQd„ dwCiÖk kpiwd xdËtËQd 6 DBËKU„ xR¹wgÖËtk xgkØ˦ RwËhb Iik Køwxkxtv gøwU aÛÖ AwDU bø Bxdvo Gk KÚxZZò ÌbxLËtËQd„ ZËg ogËPËt gr KyxZxU MËrËQd xKËmwk Awmkwf×l„ ÌUýU x¢ßËKËU ogêKxdÅ Ìoé×xktwd Gk ÌkKWêxU xdËRk KËk xdËtËQd 2001 owËlk ÌoËïU¹Ëk„ mÛylvKwk xgkØ˦ Gxmtwd ÌUýU PøwxóetdmyËe iÖkxlckd-Pwxiëbw hwoËK ÌiwKwËglw KËk 114 kwd KËk Ìowtwm’ gQËkk ÌUÄ x¢ßËKU BxZpwËo ogËPËt Ki gtËo Ìoé×ky Kkwk KÚxZZò ARêd KËkd„

gøx£ßMZ †xUKt ARêd gwb xbËl gwvlwËbm ÌUýU ýUøwUwo ewItwk bÖ’gQËk ÌKwd ÌUýU iøwPËK PZ×aê xbËdB xdËt ÌjËZ ÌeËkËQ iw¢ gwk KËtK„ ZËg lrwB Kkwk LøwxZ AwËQ gwvlwËbËmk„ ÌbËmk þñwcydZw jÖ˦ Ìj ÌbËmk (mpyb iÖmZwK I RÖËtl) iZ x¢ßËKUwkkw eÞwY Ìbt Ìo ÌbËmk gyk x¢ßËKUwkkw GB bÖkgþÿwI GKxbd Rt KkËgB„